Skip to content

5. Stille reserve

Wel de papieren, maar niet voor de klas

Er is een grote groep die wel de papieren heeft om les te geven in het onderwijs, maar dat niet doet. Deze groep wordt ook wel de ‘stille reserve’ genoemd. In het primair onderwijs hebben ten minste 133.000 personen een lesbevoegdheid. Ongeveer 75% daarvan staat ook daadwerkelijk voor de klas. In het voortgezet onderwijs werken zo'n 70.000 van de ten minste 120.000 mensen met een lesbevoegdheid ook daadwerkelijk in het onderwijs. Anderen werken buiten het onderwijs, werken niet, of zijn arbeidsongeschikt. Wie zijn deze mensen, waar wonen en werken ze en hoeveel verdienen ze?

Wie zit in de stille reserve?

De stille reserve in het primair onderwijs bestaat voor het grootste deel uit vrouwen. De mannen en vrouwen in de leeftijd tussen 30 en 40 jaar vormen de grootste groep. De leeftijdsgroepen 50-65 en 65+ lijken kleiner dan ze in werkelijkheid zijn. Dit komt doordat maar bij een klein deel van hen het diploma centraal is geregistreerd.

stille reserve primair onderwijs

In vergelijking met de stille reserve in het primair onderwijs, is de groep mannen in het voortgezet onderwijs relatief veel groter. De mannen en vrouwen in de leeftijd tussen 40 en 50 jaar vormen de grootste groep. Ook hier lijken de leeftijdsgroepen 50-65 en 65+ kleiner dan ze in werkelijkheid zijn.

stille reserve voortgezet onderwijs

Waar woont de stille reserve?

Als de stille reserve niet in de buurt woont van gemeenten waar grote lerarentekorten zijn, is het moeilijker ze voor de klassen te krijgen waar zij het hardst nodig zijn. In de grafiek zie je dat de provincies met de meeste inwoners (Zuid-Holland, Noord-Holland, Noord-Brabant en Gelderland) ook de grootste stille reserve hebben voor het primair onderwijs. Deze gegevens zijn ook beschikbaar per regio binnen een provincie (zie pagina 9 van dit rapport).

stille reserve primair onderwijs

Als je kijkt naar de verhouding tussen leraren en de stille reserve per regio, valt op dat de verschillen niet groot zijn. Zowel in de regio’s met een groot lerarentekort als in regio’s zonder lerarentekort is dus een flinke stille reserve aanwezig voor het primair onderwijs.

stille reserve primair onderwijs

In het voortgezet onderwijs zien we ongeveer hetzelfde beeld als in het primair onderwijs. De provincies met veel inwoners (met name Zuid-Holland, Noord-Holland en Noord-Brabant) hebben ook de grootste stille reserve. Deze gegevens zijn ook beschikbaar per regio binnen een provincie (zie pagina 9 van dit rapport).

stille reserve voortgezet onderwijs

Als je kijkt naar de verhouding tussen leraren en de stille reserve per regio, valt op dat ook in het voortgezet onderwijs de verschillen niet groot zijn.

stille reserve voortgezet onderwijs

Waar werkt de stille reserve?

Van de personen die in het primair onderwijs voor de klas mogen staan maar ergens anders werken, werken de meesten in de zorg. Zoals te zien op pagina 14 van dit onderzoek, werken de meesten van hen in een ziekenhuis, verpleeghuis, praktijk of in de kinderopvang. Er werken iets minder dan 4.000 personen in de zakelijke dienstverlening, maar hier zitten ook leerkrachten tussen die via een uitzendbureau werken. De verschillende overheden hebben ook veel personen uit de stille reserve in dienst. Op pagina 15 en 16 van dit onderzoek zijn de sectoren waarin de stille reserve werkzaam is, uitgesplitst per provincie en regio.

stille reserve primair onderwijs

Ook bij de stille reserve in het voortgezet onderwijs werken de meesten in de zorg. Zoals te zien op pagina 14 van dit onderzoek, werken de meesten van hen in een ziekenhuis, verpleeghuis of praktijk. Er werken iets minder dan 4.000 personen in de zakelijke dienstverlening, maar hier zitten ook leerkrachten tussen die via een uitzendbureau werken. De verschillende overheden hebben ook veel personen uit de stille reserve in dienst. Op pagina 15 en 16 van dit onderzoek zijn de sectoren waarin de stille reserve werkzaam is, uitgesplitst per provincie en regio.

stille reserve voortgezet onderwijs

Hoeveel verdient de stille reserve?

In onderstaande grafiek kijken we naar het bruto uurloon. Van de personen in het primair onderwijs die voor de klas mogen staan maar ergens anders werken, verdient ongeveer de helft minder dan 80% van het uurloon van een leerkracht. Ongeveer drie kwart verdient minder of evenveel als een leerkracht. Slechts een kwart verdient per uur meer dan een leraar.

Salaris stille reserve primair onderwijs

Van de personen in het voortgezet onderwijs die voor de klas mogen staan maar ergens anders werken, verdient ongeveer twee derde minder dan of evenveel als leerkracht. Een derde verdient (flink) meer dan een leerkracht in het voortgezet onderwijs.

Salaris stille reserve voortgezet onderwijs

Stille reserve naar tekortvakken

Voor sommige vakken in het voortgezet onderwijs is het lerarentekort groter dan voor andere. Ook de grootte van de stille reserve verschilt per vak, zoals je kunt zien in onderstaande grafiek. De verhouding werkt in het onderwijs/werkt niet in het onderwijs, is overal ongeveer gelijk. Op pagina 18 tot en met 24 van dit onderzoek wordt de stille reserve per tekortvak, per provincie, en per regio uitgesplitst. Een persoon met bijvoorbeeld een lesbevoegdheid voor Nederlands, mag direct Nederlandse les geven. Als de persoon in een ander vak les wil geven, maar voor dat vak geen bevoegdheid heeft, mag diegene toch direct voor de klas staan. Binnen twee jaar moet hij of zij dan het noodzakelijke diploma halen.

Tekortvakken voortgezet onderwijs
Lerarentekort - De Challenge
Wat vindt u van onze website?