Open Monumentendag Almere

"Dit jaar is een bijzonder jaar: na maanden waarin er nauwelijks wat kon op cultureel gebied ben ik blij om te kunnen zeggen dat Open Monumentendag kan doorgaan! Wat word ik daar vrolijk van. Deze editie is anders dan andere jaren, want het programma is volledig coronaproof.

Ga erop uit en ontdek Almere en haar erfgoed op een andere manier. Dit kun je doen met de brochure in de hand en de begeleidende podcastserie. En breng een bezoekje aan de buitenexpositie in Almere Haven over het eerste officiële Almeerse monument. Natuurlijk zijn ook onze stadsbeiaardiers weer van de partij. Vanuit de carillontorens voorzien zij ook deze Monumentendag van een muzikale omlijsting.

Ik hoop dat je net als ik zin hebt in Open Monumentendag 2021!"

Wethouder Hilde van Garderen
Openbare Ruimte, Kunst & Cultuur en Stadsvernieuwing

Programma

Alle activiteiten zijn gratis en aanmelden is niet nodig. Kijk op de pagina naar de routes. Of haal de brochure bij de Almeerse culturele hotspots of download hem hier voor het programma en de routes (PDF, 2,1 MB), luister de podcast in je favoriete podcastapp en je bent klaar om het bijzondere erfgoed van Almere te ontdekken!

Almere - Een nieuwe stad in de lege polder

De stad van de toekomst. Waar denk je dan aan? Aan de winkels? De mensen die er wonen? De scholen of de parken? En wat als deze stad op een drooggelegde zeebodem ligt? Een blokje huizen met helemaal niks eromheen. Kijk de korte documentaire over het ontstaan van de stad op het YouTube kanaal van Erfgoedhuis Almere.

Een gids in je oren: podcast Blik op de horizon - De zichtlijnen van Almere

Een zichtlijn is een denkbeeldige lijn zonder obstakels waarlangs gekeken kan worden. De term zichtlijn wordt gebruikt in het theater, maar ook in de stedenbouw en de landschapsarchitectuur.

De zichtlijnen in Almere doen zich voor in verschillende gedaantes en zijn ontstaan om verschillende redenen. Een zichtlijn is soms recht en voert je blik dwars door stad en landschap naar iets herkenbaars, zoals een gebouw of een park. Een andere keer laten ze je onverwachts een verre, open horizon zien. Maar soms blijken ze ook krom! En in een enkel geval heb je de snelheid van een fiets of een auto nodig om ze echt goed te ervaren.

De ontwerpers van Almere gebruikten zichtlijnen als een gereedschap om de toen nog open polder, bossen, wegen, water en woonwijken te ordenen. Zichtlijnen helpen je te oriënteren waar je bent en naar toe gaat. Ze verbinden woonwijken met het omliggend groen. Daarnaast blijken de Almeerse zichtlijnen ook nog eens goede verhalenvertellers. Ze laten een stukje ruimte voor je vrij waardoor jij goed kunt zien hoe de stad en het landschap ooit bedacht en ontworpen zijn, maar ook hoe ze zich steeds verder ontwikkelen.

In deze brochure vind je drie routes langs verschillende zichtlijnen in de stad. Wandel of fiets met deze brochure in de hand door de omgeving van de Gooimeerdijk Oost en West, het Weerwater en Pampushout. Hou je blik op de horizon en de zichtlijnen zullen je verrassen!

3-delige podcastserie "Blik op de horizon"

Bij deze drie routes hoort de driedelige podcastserie “Blik op de horizon. Ontwerper Lieke Frielink en biologiedocent én kunstenaar Sietse van der Wal nemen je in de driedelige podcast-serie “Blik op de horizon. De zichtlijnen van Almere” mee door de stad. Want wat zijn zichtlijnen en wat is hun functie? Luister de drie gesprekken tijdens de bijbehorende wandel- en fietsroutes of lekker thuis op de bank. Vind de podcasts in je favoriete podcastapp op het kanaal van Erfgoedhuis Almere (beschikbaar via Spotify, Soundcloud of Stitcher) of download ze hieronder.

Download podcasts Open Monumentendag 2021

Route 1 - 7km - Een steeds veranderende horizon. Omgeving Gooimeerdijk Oost en West.

Land en water. Een groen vlak en een blauw vlak. Vaak zijn die vlakken strikt van elkaar gescheiden met een kaarsrechte dijk die er dwars doorheen klieft. Je ervaart aan de ene kant het land en aan de andere kant het water. Maar hier, met de Gooimeerdijk, gebeurt iets bijzonders. De dijk is namelijk krom! Daardoor lijkt het soms alsof het nieuwe en het oude land aan elkaar vast zitten en er helemaal geen water tussen zit. Bovendien blijkt

dat door de kromming de dijk veel meer zichtbaar is op de horizon dan wanneer de dijk recht zou zijn.

Routebeschrijving

1. Gooimeerdijk West

Begin op de Gooimeerdijk West, met het Kromslootpark links en het centrum Haven voor je. Je ziet dat de dijk de kustlijn volgt, die ook vol bochten en knikken is aangelegd. Heel anders dan de rechte dijken zoals in bijvoorbeeld de Noordoostpolder. Architect en stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren, bekend van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP), de stadsuitbreidingen in de Westelijke Tuinsteden en de wijk Buitenveldert in Amsterdam, is verantwoordelijk voor het loslaten van de rechte lijnen als het gaat om  dijkontwerpen. Hij liet de dijken dansen.

2. Surfstrand

Stop even bij het Surfstrandje. Elze van de Ban, de eerste vrouwelijke ingenieur van Nederland, kwam op het idee om strandjes voor de dijk te maken. Het zand kwam uit de vaargeulen die in de randmeren waren gegraven. Overtollig zand werd gebruikt om de toenemende recreatiebehoefte in die tijd tegemoet te komen. Elze van de Ban heeft Almere gevarieerde en aantrekkelijke dijkranden gegeven.

3. Sluiskade

Nu sta je midden in de zichtlijn van de Sluiskade. Teun Koolhaas is de ontwerper van deze zichtlijn. Met een dubbele bomenlaan en een groene grasmat heeft hij een verbinding gemaakt tussen de besloten Havenkom en het weidse Gooimeer.

4. Havenkom

Langs de rand van de Havenkom bij de stenen bankjes in het groen, net voorbij het Havenhoofd, sta je op de plek waar de dijk werd doorgeknipt. Je ziet de dijk weer verder gaan aan de overkant van het water van de Havenkom, bij de flats langs de Veerkade.

5. Gooimeerdijk Oost

Je ziet dat Overgooi lange zichtlijnen kent, aangezet met bomenlanen, die de polderverkaveling accentueren en op de dijk toelopen. Op deze plek kun je je afvragen: sluit de dijk ons af van dat mooie weidse water en onze buren aan de overkant? Of zorgt de dijk juist voor een spanning, dat wanneer je haar beklimt je op het hoogste punt een prachtig ruimtelijk landschap cadeau krijgt?

Download Podcast: Route 1 - Een steeds veranderende horizon - Omgeving Gooimeerdijk (MP3, 78,2 MB)

Route 2 - 9 - 11 km - Een ruimtelijke spiegel - Omgeving Weerwater.

Als je het weet, kun je het nog nét zien: de blauw grijze tinten van het verder gelegen Weerwater, gezien vanaf Station Almere Centrum. ‘Weer’-water, want na het wegpompen van het zeewater om een droog polderland te krijgen kwam er vervolgens, midden in de stad, opnieuw een flinke plas water te liggen! Het Weerwater blijkt inmiddels een uniek concept in Nederland. De plas werkt als een soort ruimtelijke spiegel: de skyline van het stadshart komt er glimmend tot z’n recht. Het weidse open water zo midden in de stad daagde de ontwerpers van het eerste uur al uit om deze bijzondere ruimte zo goed mogelijk tot zijn recht te laten komen. Er vallen dan ook veel zichtlijnen te ontdekken rondom het Weerwater.

Routebeschrijving

1. Spoorbaanpad, Station Almere Centrum

Wanneer je op het Spoorbaanpad staat kijk je met de zichtlijn dwars door de winkelstraat via het Weerwater naar de Utopia toren.

2. Wandellaan

In het midden van de Wandellaan, aan de oever van het Weerwater, sta je middenin een zichtlijn. Het oorspronkelijke plan was om over het langst mogelijke deel van het Weerwater een zichtlijn te creëren. Dit plan

is in het water gevallen omdat de zichtlijn halverwege het water wordt doorbroken met een pier met daarop een hoogspanningsmast. De zichtlijn is in tweeën gebroken. Kijk je meer naar rechts richting de eilandjes in het Weerwater? Dat is een mooie alternatieve zichtlijn.

3. Fongerspad

Wanneer je over het Fongerspad fietst of wandelt, waan je jezelf in een zichtlijn met een ander eindpunt dan oorspronkelijk beoogd. Wat is er gebeurd? De verbinding vanuit het park naar hartje centrum werd met de komst van het Flevoziekenhuis geblokkeerd. Of is het ziekenhuis het nieuwe eindpunt van de zichtlijn geworden? Het is maar hoe je het bekijkt!

4. Kruispunt Diafragmapad /Mannus Frankenpad

Dat zichtlijnen kunnen verassen is goed zichtbaar wanneer je een blik werpt op de kasteelruïne. De boog van boomkruinen lijken de kasteelruïne te omlijsten.

5. Atlantisstrand of (de nieuwe) Noorderbrug

Aan de kant van Almere Haven zie je hoe het Weerwater werkt als een spiegel van bebouwde én groene oevers. Deze twee werelden worden bij elkaar gebracht, juist door de grote weidse afstand van het water. Toen er werd besloten het Weerwater aan te leggen, moesten de plannen voor de aanleg van de A6 worden aangepast. De snelweg mocht niet meer door, maar om het Weerwater heen. Deze kromming in de A6 geeft ook de automobilisten een lange zichtas over het water op de skyline van het stadshart.

6. Arnhemplein

Je kunt je voorstellen dat het Weerwater een element is dat je niet links moet laten liggen. De ontwerpers van het eerste uur lieten de kwaliteiten van zo’n grootse open ruimte dan ook niet onbenut. Vanuit de woonwijk hier  werd er een zicht op het Weerwater ontworpen, gedramatiseerd door de gebouwen op te tillen.

Download podcast Route 2 - Een ruimtelijke spiegel - Omgeving Weerwater (MP3, 68,3 MB)

Route 3 - 10 km - Een technisch landschap - Omgeving Pampushout

Pampushout, gelegen in de ‘oksel’ van de sterk krommende Oostvaardersdijk, is een gebied dat nog altijd vrij onaangeraakt is gebleven. Als je goed kijkt zie je hier de vele zeeschelpen nog aan de oppervlakte van de grond liggen. Ze liggen te wachten op de toekomst, wanneer de stad hier flink gaat uitbreiden met een hoge stedelijke dichtheid. Het gebied heeft een robuust polderbos met hoog oprijzende populieren, dichte vakken en lange zichtlijnen. Andere stukken zijn bijna parkachtig met stevige lanen, heldere bosranden en verrassende open plekken. Wat opvalt is dat vele zichtlijnen telkens weer uitkomen op de Oostvaardersdijk. Hierdoor wordt de dijkkeer op keer op verrassende wijze volwaardig onderdeel van het landschap.

Routebeschrijving

1. De Kiem

Op De Kiem sta je midden in het vernieuwde stadsbos. Kronkelpaden wisselen zich af met typische lange lanen die kenmerkend zijn voor een polderbos en verre zichtlijnen opleveren. Ga verder via het Wagtendonkpad,een schitterende zichtlijn die je vanaf de dijk naar het hart van het bos voert.

2. Kunstwerk Cityscape follows Manscape

Voor passanten lijkt de sculptuur in eerste instantie niets met de omgeving te maken te hebben; het werkt vervreemdend. Totdat het opeens, vanaf één gezichtspunt, precies samenvalt met de vorm van de zichtlijn. Passeer je dit middelpunt, dan verdwijnt de sculptuur van deze haast tastbare ruimte weer net zo snel als dat het ontstond.

3. Michelinpad

Hier langs het Michelinpad zie je het ritme van het landschap in verschillende schaalniveaus. De lange zichtlijnen komen voort uit de polderstructuur en dicteren het ritme van het polderbos.

4. Kruising Larserpad

Je merkt gaandeweg dat je vanuit het ruige polderbos op weg bent naar de bebouwde wereld. Het landschap wordt parkachtig. Er duiken heldere bomenlanen op.

5. Galjootweg

De samenwerking tussen de gebouwde omgeving en het groen is hier goed zichtbaar. Het is een interessante relatie tussen de woonwijken van de Noorderplassen en het ruige groen van Pampushout. Het is een kenmerkend voorbeeld voor wonen in Almere: een constante verbinding met het groen.

6. Pampushavenweg

Deze uitsparing hier in Pampushout stond in plankaarten vaak aangemerkt als vaarverbinding waar je vanuit Almere Stad de kust zou kunnen zien én bereiken. Dit kwam voort uit het idee dat de kust en het buitenwater vanuit de prille stad bereikbaar moesten zijn.

7. Oostvaardersdijk

Op de Oostvaardersdijk zie je binnen in de bocht het frisgroene polderland met bombastische windmolens en buiten de bocht het grootse open water van het IJmeer en het Markermeer. Nog zeer recent maakte Urhahn, stedenbouwkundig bureau, een ontwikkelstrategie voor de toekomst van dit gebied.

Download podcast: Route 3 - Een technisch landschap - Omgeving Pampushout (MP3, 79,3 MB)

Buitenexpositie - Functionele vormen

Wist jij dat de oorspronkelijke functie van deze blauwe Almeerse parel leidend is geweest bij het ontwerp van het gebouw? 'Form follows function' wordt dat ook wel genoemd. Kom langs in het oudste stadsdeel van Almere voor een buitenexpositie over het eerste monument van Almere: het voormalig politiebureau. Dit is het eerste gerealiseerde ontwerp van het nu wereldberoemde architectenbureau OMA, opgericht door Rem Koolhaas. De buitenexpositie is te vinden voor de deur van het monument aan Bivak 1 te Almere Haven.

Carillonconcerten

Als startschot van Open Monumentendag luiden om op zaterdag 11 september om 10.00 uur de kerkklokken door het hele land. Ook in Almere! De stadsbeiaardiers Gerda Peters en Bauke Reitsma geven na dit startschot nog meer concerten.

Luister naar deze muzikale omlijsting van Open Monumentendag Almere in de omgeving van de Goede Rede Kerk in Almere Haven en de Lichtboogtoren in Almere Stad.

Bespeling carillon Lichtboogtoren, Klokkeluiderstraat 10, Almere Stad: 11.00-12.00 uur.
Bespeling carillon Goede Rede Kerk, Kerkgracht 60, Almere Haven: 16.00-17.00 uur.

Buitenexpositie - Hemelse klanken

Op grote hoogte bespelen de stadsbeiaardiers van Almere de carillons van de stad. Hoe ziet zo’n carillon er uit en wat doet een stadsbeiaardier? Aan de voet van de torens van de Goede Rede Kerk en de Lichtboogtoren staan kleine buitenexposities over de  kerkgebouwen, de torens en het vak van stadsbeiaardier.

De buitenexpositie is te vinden naast de Lichtboogtoren (Klokkeluiderstraat 10) en de Goede Rede Kerk (Kerkgracht 60).

Organisatie

De gemeente Almere organiseert het programma van Open Monumentendag Almere 2021 samen met Lieke Frielink, Sietse van der Wal, Jeroen Rep en Rens Bleijenberg en Vincent Brink van His and Herstory. Met dank aan OMA (Office for Metropolitan Architecture).