Floriade is praktijklab voor bruggenbouw van de toekomst

Biobased brug

Bruggen gemaakt van restmaterialen, innovatieve bruggen met cementloos beton en bruggen die bestaan uit natuurlijke grondstoffen. Ze zijn allemaal te vinden aan de zuidoever van het Weerwater in Almere. Hier wordt vanaf april Floriade Expo 2022 gehouden. Na afloop verrijst op die plek de groene stadswijk Hortus.

De wereldtuinbouwtentoonstelling versnelt duurzame initiatieven en jaagt nieuwe circulaire ontwikkelingen aan. Zo ook als het gaat om innovaties in de bruggenbouw. Die zijn belangrijk om de uitputting van de aarde tegen te gaan en het hergebruik van grondstoffen te stimuleren. 

Uniek in Nederland 

Stedenbouwkundige Ria van Dijk van de gemeente is trots op het resultaat. Het overstijgt de ambities. “En de lat lag hoog hoor. Er zijn hier een flink aantal circulaire bruggen gemaakt. Daar begonnen we mee in een tijd dat er in Nederland hooguit houten bruggetjes van resthout bestonden. Hier hebben we nu zoveel bijzondere bruggen bij elkaar; dat is uniek in Nederland.” 

De Floriade ligt deels over het Weerwatereiland en het Utopia-eiland in het Weerwater. In het gebied dat 60 hectare groot is, komen zo’n 15 bruggen te liggen. Die variëren van de kleine loopbruggetjes naar de toekomstige waterwoningen tot de grote Weerwaterbrug die de Filmwijk met het Floriade-terrein verbindt. Op de kaart staan zeven exemplaren uitgelicht. 

Slinger om de beverburcht 

De flora en fauna in het gebied zijn leidend bij de Floriade Expo 2022 en de nieuwe woonwijk. Dat geldt ook bij de aanleg van de bruggen. Van Dijk heeft er tijdens de uitvoering van de plannen scherp op toegezien dat de kwaliteiten op het terrein zoveel mogelijk blijven behouden en benut. “Bij de ontwikkeling van nieuwe gebieden is het heel normaal om alles kaal te vegen, zand op te spuiten en dan woningen te bouwen en groen te planten. Hier gingen we dat helemaal anders doen.” 

Een goed voorbeeld is de Beverbrug. “Die brug gaat met een slinger om de aanwezige beverburcht heen.” De Beverbrug is net als de (kleine) Rondje Weerwaterbrug een circulaire brug. Beide bruggen zijn gemaakt van cementloos beton, ook wel geopolymeerbeton genoemd. Het gebruik van dit beton zorgt voor veel minder CO2-uitstoot dan bij het gebruik van gewoon beton. 

Ontwerp brug ook ‘gerecycled’ 

In de (kleine) Rondje Weerwaterbrug is ook restmateriaal uit Almere verwerkt. “Over hergebruik gesproken”, grapt Van Dijk. “Wist je dat de Almeerse architect René van Zuuk zijn ontwerp heeft gerecycled. Hij had dit ontwerp in eerste instantie voor de grote Weerwaterbrug ingediend, maar kwam daar als tweede uit de bus. Hij diende het opnieuw in voor deze plek. Daar zijn we heel blij mee want hier past ie ook perfect.” 

Een aantal bruggen maakt deel uit van de Bruggencampus Flevoland – Floriade. De gemeente Almere en de provincie Flevoland onderzoeken aan de hand van de ervaringen hoe bruggen in de toekomst op een duurzame en innovatieve manier kunnen worden gebouwd.

Bewuster opdrachtgeverschap 

De komende twintig jaar moeten er in Nederland zo’n 40.000 bruggen worden vervangen. In Flevoland gaat het om ongeveer 2.000 exemplaren. Van Dijk is enthousiast over de resultaten tot nu toe. “Alle kennis die we opdoen, wordt in een database opgeslagen zodat iedereen dit kan gaan doen. Het blijkt ook niet veel duurder te zijn. Wij hebben er wel meer tijd in gestoken maar dat kwam omdat we nog veel moesten ontdekken. Het vraagt vooral om een andere houding, bewuster opdrachtgeverschap.” 

Brug van vlas en vol sensoren 

Het bericht dat er in Almere nog plek was voor een duurzame brug bereikte al snel de Technische Universiteit Eindhoven. Van Dijk: “Zij hadden voor een Smart Circular Bridge nog geen locatie en wij wilden die brug hier graag krijgen.” De brug is bio-based. Dat wil zeggen dat de brug is gemaakt uit natuurlijke materialen zoals vlas en bio-hars in plaats van glasvezel en beton. Verder zit de constructie vol sensoren om de materiaalconditie te kunnen monitoren. “Deze brug is zogezegd een testbrug om te kijken of we dit materiaal op grote schaal voor fietsbruggen kunnen gaan toepassen in de toekomst.” 

Oude brug A27 krijgt Tweede Leven 

Het monitoren gebeurt ook om een lange levensduur te kunnen aantonen voor het verkrijgen van een vergunning. “De Tweede Leven brug is wat dat betreft een mooie testcase”, meent Van Dijk. Nog voor Arc2 Architecten uit Almere het ontwerp voor deze brug had gemaakt, had Dura Vermeer de grondstoffen al ‘geoogst’. Dit gebeurde bij de sloop van een oude voet- en fietsgangersbrug over de A27. Door deze Tweede Leven brug kan er kennis worden opgedaan over het hergebruik van een oude brug. Ook wordt het belang aangetoond van een database met gedetailleerde gegevens over brugcomponenten en de herbruikbaarheid daarvan. 

Levende bomen als bouwstenen 

Dat bruggen inspireren bewijst de Levende Brug op het terrein. Het is een voetgangersbrug die onderdeel is van de inzending voor Floriade Expo 2022 door boomkwekerij Ebben. De eigenaar maakte met vijftien levende watercipressen de eerste Levende Brug van Nederland. Hij raakte enthousiast door de levende bruggen in Azië waar met boomwortels en lianen organische constructies worden gemaakt. “Levende materialen als bouwstenen inzetten, wordt in de toekomst belangrijker”, meent Dolders. “We zijn op zoek naar dit soort bouwmaterialen die tegelijkertijd ecosysteemdiensten leveren, CO2 opslaan, zuurstof uitstoten en goed zijn voor de biodiversiteit.” 

Oudste fietspad met Bosbrug in ere hersteld 

Stedenbouwkundige Ria van Dijk raakte ook steeds enthousiaster over de mogelijkheden op het terrein. Zo lag er nog een overblijfsel van het oudste fietspad van Almere op het Weerwatereiland. Door de komst van het Weerwater had het zijn functie verloren en er was zelfs eens een slootje doorheen gegraven. “Leuk dus om daar nu een bruggetje overheen te maken.” Voor deze brug zijn heel toepasselijk oude draglineschotten gebruikt. Dat zijn dikke houten balken waarover zware machines op klei kunnen rijden. “Dat doet denken aan de ontginningstijd van Almere en de periode waarin het fietspad is gemaakt. Het fietspad is een cultuurhistorisch element dat we zo in ere kunnen herstellen.”

Een brug van levende bomen

Het is nu nog een beetje uitkijken, maar je kunt al heel goed over de eerste levende brug van Nederland te lopen. Dat stelt landschapsarchitect Thijs Dolders van Boomkwekerij Ebben. De boomkwekerij maakte met vijftien levende watercipressen (Metasequoia glyptostroboides) een brug op het Floriade-terrein.

Eind 2017 was in eerste instantie het idee om de bomen in een hoge boog te laten groeien maar dat ging niet. “Het is namelijk niet mogelijk om de toppen in een boog naar beneden te laten groeien. De voedingsstoffen bereiken de toppen niet en dan sterven ze af.” Bij een nieuwe poging zijn de bomen om en om in een vrijwel horizontale positie aangeplant. 

Een spannende brug 

De groei van de brug wordt goed in de gaten gehouden. “Wekelijks komen we vanuit Cuijk om te kijken of de bomen extra water nodig hebben. We zijn overtuigd dat tijdens de Expo de brug goed te bewandelen is.” 

Vooral kinderen zullen de brug als een leuke uitdaging ervaren. Inspiratie uit Azië “Er groeien midden op de brug ook scheuten omhoog waardoor het een spannende brug wordt, waar je tussen de jonge boompjes moet slalommen om aan de overkant te komen.” 

Eigenaar Toon Ebben liet zich voor Floriade Expo 2022 inspireren door levende bruggen in Azië waar met boomwortels en lianen van ficussen organische constructies worden gemaakt.