In 2024 zijn er binnen de ambtelijke organisatie diverse stappen gezet om een sociaal veilig en prettig werkklimaat te waarborgen.
Sinds 1 juli 2024 hebben er veel veranderingen plaatsgevonden. Allereerst zijn de 'Regeling vermoeden misstand en inbreuk op Unierecht' en de 'Regeling melding ongewenst gedrag' vernieuwd en in werking getreden. 1 juli 2024 markeert ook de startdatum van het Meldpunt integriteit en ongewenst gedrag. En tot slot is onze poule van vertrouwenspersonen uitgebreid.
Om alle veranderingen binnen de organisatie goed te laten werken is het belangrijk dat medewerkers hierover goed worden geïnformeerd. Het afgelopen jaar is er daarom intern actief en herhaaldelijk gecommuniceerd over alle vernieuwingen.
Aandacht voor integriteit en (on)gewenst gedrag start al voordat een medewerker bij de organisatie in dienst treedt. Voorwaarde om binnen een functie te kunnen starten is het overleggen van een VOG en in sommige gevallen een VOG Politiegegevens (VOG P).
In 2024 is het Handelingskader VOG P vastgesteld en geïmplementeerd, waarmee we voldoen aan de wettelijke verplichting. Er is een inventarisatie gemaakt van alle functies die een relatie hebben met Openbare Orde en Veiligheid zoals beschreven in de ‘Regeling aanwijzing functies VOG politiegegevens’. Voor alle nieuwe medewerkers in deze functies is een positieve VOG P vereist bij de indiensttreding. Naast het wettelijke kader blijven we alert op de nodige maatregelen die we als organisatie moeten nemen om weerbaar te zijn/blijven tegen ondermijnende criminaliteit.
Binnen zes maanden na indiensttreding dient elke nieuwe medewerker de ambtseed of belofte af te leggen. Nieuwe medewerkers volgen tijdens de onboarding een e-learning over integriteit, waarin onder andere de gedragscode van de gemeente wordt behandeld. Vanaf 2025 zal er ook een verplichte jaarlijkse integriteitstraining voor bestaande medewerkers aan het leeraanbod worden toegevoegd. Dit is opgenomen in het concernopleidingsplan 2025-2026. Voor nieuwe medewerkers geldt dat zij pas na afronding van de e-learning integriteit de ambtseed of belofte mogen afleggen. In 2024 verwelkomde de gemeente 256 nieuwe medewerkers, waarvan 212 de verplichte ambtseed/belofte hebben afgelegd. De overige 44 doen dit in 2025, afhankelijk van hun indiensttredingsdatum. De naleving van het tijdig afleggen van de ambtseed/belofte wordt zorgvuldig gecontroleerd.
De gemeente Almere hecht veel waarde aan een veilige en integere werkomgeving. Er zijn daarom diverse kanalen ingericht waar medewerkers terecht kunnen voor de eerste opvang bij vragen of meldingen over integriteit. Medewerkers kunnen terecht bij hun leidinggevende, een vertrouwenspersoon of het meldpunt integriteit en ongewenst gedrag (hierna: meldpunt) voor informatie en advies. Wanneer een medewerker een melding wil indienen dan kan dit bij de leidinggevende of het meldpunt. Bij het meldpunt kunnen vermoedens van misstanden of schendingen van het Unierecht worden gemeld. Van het schenden van Unierecht is sprake indien de gemeente zich niet houdt aan de verplichtingen die voortvloeien uit wetten en regels die binnen de Europese Unie gelden.
Hoewel gemeenten niet direct verantwoordelijk zijn voor het opstellen van EU-wetgeving, moeten ze zich wel houden aan de regels die via nationale en EU-richtlijnen naar hen doorkomen. Hierbij valt te denken aan aanbestedingsregels, milieuwetten en regels omtrent gelijke behandeling.
Meldingen van integriteitsschendingen (het niet naleven van de gedragscode integer handelen) worden afgehandeld door de betrokken leidinggevende eventueel in afstemming met de arbeidsjurist. Leidinggevenden kunnen hierover ook advies inwinnen bij het meldpunt of een vertrouwenspersoon.
Formele meldingen van een vermoeden van een misstand of schending van het Unierecht worden in eerste instantie door het meldpunt onderzocht middels een vooronderzoek. Indien de melding aannemelijk lijkt stuurt het meldpunt de melding door naar de gemeentesecretaris met het advies om de melding aanvullend te laten onderzoeken door een externe onderzoeker. Het meldpunt ziet verder toe op het naleven van de vastgestelde doorlooptijden van formele meldingen en adequate opvolging.
Tevens voorzien de adviseurs de organisatie van gevraagd en ongevraagd advies op basis van eventuele signalen die zij ontvangen.
Sinds 1 juli 2024 is de poule van vertrouwenspersonen uitgebreid. Het team bestaat nu uit zes medewerkers die naast hun reguliere functie meerdere uren per week inzetbaar zijn als vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersonen voeren het vertrouwenswerk onafhankelijk uit en werken hierbij nauw samen met het meldpunt. De uitbreiding van het team zorgt voor meer diversiteit en keuze voor de medewerkers die een beroep willen doen op een vertrouwenspersoon. Medewerkers kunnen van een vertrouwenspersoon verwachten dat ze hun zorgen in alle vertrouwelijkheid en zonder oordeel kunnen delen. De vertrouwenspersoon biedt een luisterend oor, geeft advies over mogelijke vervolgstappen, ondersteunt bij het vinden van oplossingen en kan bijstand verlenen bij het indienen van een formele melding van een integriteitsschending of misstand.
Door de uitbreiding van het team van vertrouwenspersonen en de samenwerking met het meldpunt geeft de gemeente Almere een duidelijk signaal af: het welzijn en de veiligheid van medewerkers is van groot belang. Dit is een investering in een werkomgeving die prettig en veilig is, en die ook een stimulerende ruimte biedt voor groei, samenwerking en professionaliteit. Zo kan de gemeente Almere bijdragen aan het behoud van integriteit en het creëren van een werkklimaat waarin iedereen zich gewaardeerd en gerespecteerd voelt.
In 2024 hebben de vertrouwenspersonen en de adviseurs van het meldpunt in totaal tien adviesgesprekken gevoerd met medewerkers over integriteitskwesties. Eén van deze gesprekken resulteerde in een melding van een integriteitsschending, die door de verantwoordelijke leidinggevende is afgehandeld.
Er zijn geen misstanden of schendingen van Unierecht gemeld aan het meldpunt integriteit en ongewenst gedrag. Naast hun rol als direct advies- en meldpunt voor alle medewerkers van de gemeente Almere, zijn de adviseurs conform de meldregeling verantwoordelijk voor de centrale registratie van alle bekende gevallen van integriteitsschendingen. In 2024 was het niet verplicht om het meldpunt te informeren over schendingen van de gedragscode integer handelen. Desondanks zijn er na afhandeling door bijvoorbeeld de arbeidsjurist of leidinggevende, vijf overtredingen van deze gedragscode gemeld aan het meldpunt.
Op basis van de zes gemelde integriteitsschendingen (inclusief de eerdergenoemde melding) is in alle gevallen onderzoek uitgevoerd. Dit betrof vijf interne vooronderzoeken en één volledig feitenonderzoek door een externe partij. De uitkomsten van deze onderzoeken leidden tot vier informele waarschuwingen en twee formele schriftelijke waarschuwingen.
Niet alleen medewerkers, maar ook externen hebben contact gezocht met het meldpunt. Eén inwoner van Almere stelde een vraag over het integriteitsbeleid van de gemeente, die schriftelijk is beantwoord. Daarnaast heeft een medewerker van een externe partner contact opgenomen in verband met een mogelijke overtreding van de gedragscode integriteit door een ambtenaar. Dit adviesgesprek heeft niet geleid tot een formele melding.
In 2025 bouwen we voort op de fundamenten die we in 2024 hebben gelegd en breiden deze verder uit. De volgende specifieke stappen zullen wij uitvoeren:
Midden 2025 beoordelen we de aangepaste meldregelingen. Indien nodig passen we deze aan om ze beter te laten aansluiten op onze organisatie en medewerkers.
De vertrouwenspersonen en het meldpunt blijven aandacht besteden aan hun onderlinge samenwerking en de samenwerking met de ondernemingsraad. Dit om gezamenlijk op te kunnen komen voor alle medewerkers.
Vanaf 2025 registreren we ook schendingen van de gedragscode (naast misstanden en schendingen van het Unierecht) centraal via het meldpunt. Dit biedt diverse voordelen, zoals een duidelijk overzicht voor een betere jaarlijkse verantwoording. Ook worden op deze manier eventuele patronen sneller inzichtelijk waardoor misstanden voorkomen kunnen worden.
