Integriteit vormt de basis van het vertrouwen dat inwoners mogen hebben in hun overheid. Dat vertrouwen is niet vanzelfsprekend. Het moet elke dag opnieuw worden verdiend. Door bestuurders, raadsleden én ambtelijke medewerkers die zorgvuldig, transparant en verantwoordelijk handelen.
In dit jaarverslag leggen wij verantwoording af over de manier waarop de gemeente Almere in 2025 invulling heeft gegeven aan het integriteitsbeleid. Net als vorig jaar doen wij dat in één integraal document, waarin de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de ambtelijke organisatie gezamenlijk inzicht geven in hun inspanningen en ervaringen. Daarmee onderstrepen we dat integriteit een gedeelde verantwoordelijkheid is, op alle niveaus van het gemeentebestuur.
Het afgelopen jaar laat een overwegend positief beeld zien. Er zijn geen schendingen van de gedragscodes vastgesteld binnen het college en ook bij de raad hebben zich geen bijzonderheden voorgedaan. Tegelijkertijd zien we dat integriteit meer is dan het naleven van regels. Het gaat juist ook om het herkennen van dilemma’s, het voeren van het goede gesprek en het actief voorkomen van zelfs de schijn van belangenverstrengeling.
In 2025 is opnieuw geïnvesteerd in bewustwording en weerbaarheid. Dat geldt voor de raad, onder andere in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, maar ook voor het college en de ambtelijke organisatie. Nieuwe medewerkers en bestuurders worden beter toegerust, en door verbeterde registratie en interne communicatie is het zicht op integriteitsvraagstukken verder toegenomen. Dat helpt ons om tijdig te signaleren, te leren en waar nodig bij te sturen.
Tegelijkertijd vraagt de maatschappelijke context blijvend om aandacht. De druk op politieke ambtsdragers neemt toe en het publieke debat wordt soms scherper. Juist in die omgeving is het van groot belang dat wij als gemeente blijven staan voor zorgvuldigheid, respect en openheid.
Integriteit is nooit ‘af’. Het is een continu proces van reflectie en verbetering. Dit jaarverslag biedt niet alleen inzicht in wat goed gaat, maar ook in de aandachtspunten die ons scherp houden. Ik nodig de raad en het college uit om hierover met elkaar in gesprek te blijven.
Dank aan iedereen die zich dagelijks inzet voor een integere en betrouwbare gemeente Almere. Samen werken we aan een bestuur dat het vertrouwen van onze inwoners waard is en blijft.
Hein van der Loo
Burgemeester
Goed bestuur is integer bestuur. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de overheid rechtmatig en legitiem handelt, iedereen gelijk behandelt, open is over de wijze waarop besluiten tot stand komen en zich verantwoordt naar de samenleving. Politieke ambtsdragers liggen daarbij onder een vergrootglas. Zij nemen die besluiten op basis van bepaalde afwegingen en kunnen daarbij, soms plotseling, vragen krijgen over hun integriteit. Een politieke ambtsdrager – in ons geval een raadslid maar ook een fractie-assistent – vervult immers een voorbeeldfunctie. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de integriteit van de overheid, de gemeente Almere daarbij in het bijzonder. Vandaar dat in artikel 15 lid 3 Gemeentewet is bepaald dat de raad voor de raadsleden een gedragscode vaststelt. Om zo de integriteit van de raadsleden (en fractie-assistenten) te waarborgen en een richtsnoer te geven voor hun handelen. De raad van Almere maakt gebruik van de Gedragscode integriteit voor de raad van Almere 2023.
Het gaat niet alleen om het hebben van een gedragscode, het gaat ook om de toepassing ervan en bewustwording. In artikel 7.2 van de gedragscode staat daarom dat de burgemeester, die een wettelijke zorgplicht heeft voor de bestuurlijke integriteit, ieder jaar met de raad spreekt over de naleving van de gedragscode. Dit jaarverslag vormt de basis voor dat gesprek. Het jaarverslag gaat eerst in op een aantal algemene ontwikkelingen, vervolgens op de aandacht voor integriteit in de Almeerse raad in 2025 en sluit af met een aantal observaties gebaseerd op de gedragscode.
In het vorig jaarverslag is al melding gemaakt van twee rapporten die de minister van BZK op 17 december 2024 naar de Tweede Kamer stuurde: de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 (Ipsos I&O) en het onderzoeksrapport Een kwetsbaar ambt (Avans Hogeschool). Kort samengevat: het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger is een mooi ambt maar kan ook kwetsbaar zijn. Door oneigenlijke druk vanuit de samenleving kan een volksvertegenwoordiger zich minder vrij voelen om op te komen voor het algemeen belang. Daarnaast kreeg bijna de helft van alle politieke ambtsdragers (45%) in 2024 te maken met agressie, bijna een verdubbeling in 10 jaar.
Bewustzijn over en toerusting in integriteit en weerbaarheid vragen continue aandacht. Zeker in een jaar voorafgaande aan de gemeenteraadsverkiezingen, waarin zittende volksvertegenwoordigers voor de afweging staan of ze opnieuw verkiesbaar zijn en potentiële kandidaten of men geïnteresseerd is in een plek op de kieslijst. Ter ondersteuning van dat proces bracht het ministerie van BZK een geactualiseerde Handreiking integriteitstoetsing van kandidaten voor decentrale politieke partijen uit en processtappen voor de werving, selectie en screening van zowel kandidaat-volksvertegenwoordigers als kandidaat-bestuurders. Noemenswaardig is ook dat het Kabinet de tweede tranche van de Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur ter advies naar de Raad van State heeft verzonden. Dit wetsvoorstel voorziet in een risicoanalyse voor kandidaat-bestuurders. Het wetsvoorstel is begin 2026 naar de Tweede Kamer verzonden. Het zal nog niet in werking zijn getreden rond de gemeenteraadsverkiezingen, hoewel al wel in de geest van het wetsvoorstel wordt gehandeld, ook in Almere.
Ter ondersteuning van het proces naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseerde de griffie op 2 september 2025 een bijeenkomst voor alle, tot dan toe bekende deelnemende partijen. Naast uitleg over het verkiezingsproces en de relevante data voor registratie van partijnaam en inleveren kandidatenlijst is door de burgemeester en griffier ook uitgebreid stilgestaan bij integriteit en weerbaarheid. Hierbij zijn de nodige tips en aanbevelingen gedaan voor de gesprekken die partijen hebben met hun kandidaten. Alle relevante informatie is geplaatst op een speciale verkiezingspagina van de raad van Almere:
raadvanalmere.nl/page/gemeenteraadsverkiezingen2026.
Politiek gezien sprak de raad tijdens de Politieke Markt van 4 december 2025 over het thema integriteit en weerbaarheid. Centraal stond het jaarverslag 2024. Maar de raad is daarbij ook een nieuw protocol bij (vermoedens) van integriteitsschendingen (bijlage 1 van de gedragscode) en een nieuw Agressieprotocol voorgelegd. Over die beide protocollen nam de raad op 15 januari 2026 een positief raadsbesluit.
In de gedragscode van de raad worden de volgende onderwerpen benoemd:
De gedragscode is een handvat om te werken aan goed bestuur. De artikelen in de gedragscode zijn geen doel in zichzelf, maar vertegenwoordigen waarden. Het vraagt om een voortdurend gesprek of de vastgestelde artikelen uit de gedragscode deze waarde voldoende belichamen en hoe hieraan uitleg en uitvoering dient te worden gegeven. Om die reden is het belangrijk de onderlinge afspraken blijvend te ijken aan de gedeelde waarden.
Een raadslid dient zijn rol zonder ‘vooringenomenheid’ te vervullen. Dat betekent concreet dat de raad ervoor waakt dat persoonlijk belangen van raadsleden de besluitvorming beïnvloeden. Ook betekent dit dat raadsleden hun invloed niet laten kopen of beïnvloeden door geld, goederen of diensten. Om de onafhankelijke oordeelsvorming van raadsleden te versterken bepaalt de gedragscode dat een overzicht van nevenfuncties wordt gepubliceerd evenals een register waarin ontvangen geschenken worden gepubliceerd. Laatstgenoemd register toont in 2025 één melding van door raadsleden ontvangen geschenken.
Daarnaast speelt regelmatig de vraag: hoe vervullen raadsleden integer hun raadslidmaatschap bij thema’s uit de eigen wijk? Mag je meespreken/-besluiten over onderwerpen in je eigen buurt of komt het dan te dichtbij? Het blijkt lastig om daar een eenduidig antwoord op te geven en is mede afhankelijk van het (financiële) belang dat je als raadslid hebt bij de uitkomst van een discussie/besluit. Belangrijk is in voorkomende gevallen hier open over te zijn, het te benoemen in de fractie en te klankborden bij de griffier of de burgemeester. Ditzelfde geldt rond de werksituatie van raadsleden: deze kan van invloed zijn op de onafhankelijke positie als raadslid.
Het verkrijgen van informatie is essentieel om de functie van raadslid goed uit te kunnen oefenen. De wetgever heeft het college/burgemeester daarom een informatieplicht gegeven en een raadslid het vragenrecht toegekend. Daarnaast is het in Almere mogelijk dat een raadslid/fractie-assistent zich rechtstreeks tot een ambtenaar mag wenden voor technische informatie. Een groot goed en daarmee ook een stuk verantwoordelijkheid. Waar een burger op grond van de Wet open overheid (Woo) niet hoeft te motiveren waarom deze informatie opvraagt, mag op een raadslid/fractie-assistent wel enig moreel beroep worden gedaan om de ambtelijke organisatie niet onnodig te belasten.
Die verantwoordelijkheid betreft ook de omgang met informatie, zeker als deze (nog) niet openbaar is. Uitgangspunt binnen het openbaar bestuur is dat informatie openbaar is. In de Woo worden evenwel gronden benoemd op basis waarvan openbaarmaking achterweg kan blijven. Wat openbaar is en wat niet ligt daarmee duidelijk vast. Maar hier heeft een raadslid een streepje voor op de burger. Want ook al is informatie niet openbaar, dan kan deze toch onder geheimhouding aan de raad worden verstrekt. Of in sommige gevallen op basis van vertrouwelijkheid. Voor een raadslid brengt dit een grote mate van verantwoordelijkheid met zich mee. In de gedragscode ligt daarom vast dat een raadslid ‘niet ten eigen bate of ten bate van derden’ gebruik mag maken van deze vertrouwelijke informatie. Het op deze manier gebruiken of delen van informatie is ongewenst en ongepast. Hoe onzorgvuldiger wij omgaan met informatie hoe groter het risico dat kwetsbare informatie niet meer wordt gedeeld. Uiteindelijk verzwakt dat dan ook de eigen (informatie)positie.
Het verkrijgen van informatie onder geheimhouding kan een raadslid ook kwetsbaar maken. Zeker gezien het feit dat schending van geheimhouding strafbaar is (artikel 272 Wetboek van Strafrecht). De raad mag daarom niet alleen scherp en kritisch zijn in de manier waarop geheimhouding wordt betracht, maar ook naar de wijze waarop deze (door het college) wordt opgelegd. Hierbij geldt dat in documenten duidelijk wordt gemarkeerd welke informatie openbaar is, wat geheim moet blijven en tot wanneer dat het geval is. Die afweging heeft in 2025 met name gespeeld rond de casus coffeeshop Almere Buiten.
Een raadslid/fractie-assistent ontvangt na installatie een geldelijke vergoeding, een key/sleutel om toegang te hebben tot het stadhuis en een tablet met applicaties waarmee tevens toegang kan worden verkregen tot de digitale werkomgeving van de gemeente Almere. Ook hier geldt een goede en zorgvuldige omgang met hetgeen verkregen is voor eigen gebruik. Over 2025 zijn hierbij geen bijzonderheden te melden.
Respectvolle omgang tussen raadsleden onderling en tussen raad en college is van wezenlijk belang om tot zorgvuldige besluitvorming te komen. Daarnaast zorgt wederzijds respect tussen raad en college voor grotere geloofwaardigheid van de politiek. Concreet betekent dit dat raadsleden respectvol omgaan met elkaar en bestuurders en met ambtenaren correct bejegenen in woord, gebaar en geschrift (artikel 6.1 van de gedragscode). De overheid verwacht van inwoners dat zij zich op een respectvolle manier gedragen. Dat verplicht publieke ambtsdragers dat zelf ook voor te leven. Binnen, maar ook buiten het stadhuis. Het vereist discipline en rolbewustzijn om het wederzijds respect hoog te houden.
Ook in 2025 is op dit punt een beroep op de gedragscode gedaan. Dat had te maken met woordgebruik, gekozen kwalificaties en het betrachten van de orde van de vergadering. Uiteraard kennen we vrijheid van meningsuiting. En de Almeerse cultuur van het op het scherpst van de snede met elkaar van gedachten kunnen wisselen. Maar met de gemaakte afspraken in onze gedragscode spreken we tegelijkertijd ook uit dat we onze opvatting, mening of standpunt op een respectvolle manier onder woorden brengen. Niet alleen op donderdagavond, maar ook op allerlei digitale verzamelpunten. De bejegening binnen en buiten de vergaderzalen van de raad vraagt dan ook blijvend om aandacht.
Een uitspraak van de Hoge Raad op 4 februari 2025 illustreert die onderlinge omgang. In deze zaak had een raadslid een wethouder via Facebook meerdere malen beledigd en beschuldigd. De Hoge Raad stelde dat een politicus in staat moet zijn zaken van algemeen belang aan de orde te stellen, ook als die uitlatingen kunnen kwetsen, choqueren of verontrusten, maar dat op de politicus ook een verantwoordelijkheid rust om te voorkomen dat de uitlatingen in strijd zijn met de wet en de grondbeginselen van de democratische rechtsstaat. In dit geval oordeelde de Hoge Raad dat de uitlatingen geen bijdrage leverden aan het publieke debat en onnodig grievend waren.
Onderdeel van de gedragscode is een protocol hoe om te gaan met (vermoedens van) integriteitsschendingen. Uitgangspunt is dat men elkaar hierop aanspreekt. Pas daarna zijn eventuele vervolgstappen aan de orde. Het doen van aangifte is daarbij de meest vergaande stap. Rollen en proces hebben in 2025 de nodige aandacht gekregen, resulterend in een herzien protocol dat de raad op 15 januari 2026 heeft vastgesteld.
